Blog

grens

De grens aan vrijheid van meningsuiting

Met veel plezier en aandacht lees ik het boek ‘Jam Cultures’ van Jitske Kramer, een boek over inclusie. Als je op het woord ‘inclusie’ googelt tref je een diversiteit aan van uitleg over dit begrip. Jitske zegt in haar boek over inclusie het volgende: ‘In de kern gaat inclusie over wie waaraan mag meedoen, wie waarover mag meepraten en wie wat mag meebeslissen. En wie vooral niet.

Confronterend

Het boek is confronterend en zet mij aan het denken over thema’s waarover ik niet eerder heb nagedacht. In het hoofdstuk over macht formuleert Jitske een aantal vragen die ik voor mijzelf of in gesprek met anderen verder kan onderzoeken. Ze moedigt daarbij aan inzichten via sociale media te delen zodat we allemaal mee kunnen leren.

Vrijheid van meningsuiting

Van alle vragen die Jitske stelt triggert de volgende vraag mij het meest: ‘Zit er voor jou een grens aan de vrijheid van meningsuiting? Is elke grap geoorloofd?’

Het beantwoorden van de vraag vind ik niet heel eenvoudig

De mensen die mij kennen weten dat ik niet snel een blad voor de mond neem, mijn mening altijd klaar heb, direct en ongezouten kan zijn en zeker niet vies ben van een goede grap. De keren dat ik achteraf moest constateren dat mijn opmerkingen en/of grappen ‘op het randje waren’, zijn niet op één hand te tellen. Ik realiseer mij terdege dat ik mensen heb gekwetst met mijn opmerkingen.

Enerzijds ervaar ik de vrijheid om te zeggen wat ik wil, anderzijds heb ik een moreel besef dat niet alles wat ik denk en voel geschikt is om te delen. Maar waar loopt dan mijn grens?

Artikel 7 van de Grondwet

Artikel 7 van de Grondwet regelt de vrijheid van meningsuiting. Op de website van het College van de rechten van de mens staat onder andere het volgende beschreven: ‘De vrijheid van meningsuiting beschermt ook het uiten van meningen waar de overheid, of zelfs een groot deel van de bevolking het niet mee eens is. Zelfs als uitingen als kwetsend, schokkend of verontrustend worden ervaren, mogen ze ‘geuit’.

Toch zijn er ook beperkingen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van openbaar beledigende uitspraken over mensen vanwege hun ras, godsdienst of levensovertuiging, seksuele gerichtheid of handicap. Ook aanzetten tot haat, discriminatie of geweld vanwege ras, godsdienst of levensovertuiging, seksuele gerichtheid of handicap is niet toegestaan.

De grens aan mijn vrijheid van meningsuiting

‘Zit er voor jou een grens aan de vrijheid van meningsuiting?’ Het antwoord op die vraag is simpel. Ja, voor mij zit er een grens aan vrijheid van meningsuiting. Maar als je mij vraagt: ‘Waar loopt die grens?’, dan moet ik je een antwoord, voor nu, schuldig blijven. Simpel om de doodeenvoudige reden dat ik het niet precies weet.

Waarden en normen

Ik denk dat mijn grens aan vrijheid van meningsuiting wordt bepaald door mijn normen en waarden en de mate waarin ik ontvankelijk ben voor de ideeën, opvattingen én gevoeligheden van een ander. Maar ook in hoeverre ik in staat ben om op basis van wat ik hoor en zie mijn overtuigingen ter discussie te stellen én open te staan voor andere inzichten.

Diversiteit

Ik vind dat alle mensen gelijkwaardig zijn en er als zodanig geen onderscheid mag zijn tussen hoe jij of ik behandeld of bejegend wordt. Ik vind ook dat niet ieder mens gelijk is.
Vind ik dat erg? Nee! Ik hou van diversiteit. Het brengt leven in de brouwerij en verrijkt veelal onze maatschappij. Om je een voorbeeld te geven: Ik hou van koken. Hoelang is het geleden dat het gemiddelde avondeten in Nederland bestond uit een stukje vlees of vis, groeten en aardappelen met jus? En hoe is dat nu? Een culinaire ‘melting pot’ van jewelste.

De keerzijde van diversiteit

Diversiteit betekent ook verschillen die minder makkelijk te overbruggen zijn. Diepgewortelde overtuigingen, waarheden en tradities die niet zomaar één, twee, drie vanzelf veranderen maar tijd en aandacht nodig hebben. Zwarte Piet, Black lives matter, vrouwenonderdrukking, homofobie etc. vind ik terug op die plekken waar culturen, overtuigingen, waarheden en tradities met elkaar in botsing komen en mensen (dus óók ik) soms letterlijk en figuurlijk tegenover elkaar staan.

Hoe langer ik nadenk over de vraag van Jitske Kramer, hoe meer ik het gevoel krijg dat in dit ‘grijze gebied’ de grens loopt aan mijn vrijheid van meningsuiting. Wat vandaag nog wordt ‘gepruimd’ is morgen ‘not done’. Voortschrijdend inzicht, verzetten van de bakens, openstaan voor andere (confronterende) meningen en inzichten, zelfreflectie, you name it!

De vrijheid van meningsuiting is een groot goed, een verworven recht en symbool van de vrije democratische maatschappij waarin wij leven. Dit recht gaat voor mij gepaard met een grote verantwoordelijkheid er zorgvuldig gebruik van te maken. Dat geldt voor mij, maar óók voor jou!

Kwetsend, schokkend en verontrustend

We kennen allemaal voorbeelden van uitspraken die passen binnen de vrijheid van meningsuiting, maar waarvan jij en ik op onze klompen kunnen aanvoelen, dat anderen daardoor heftig gekwetst zijn. Voor mij is de grens hier helder. Hoewel de wet mij ruimte biedt, neem ik deze niet! Waarom zou ik? Het strookt niet met mijn waarde ‘Respect’. Waarom zou ik een ander opzettelijk verdriet willen doen?

Ben ik dan een (witte) engel? Nee, verre van zelfs. Ik oordeel makkelijk en vind het soms lastig eerst te luisteren naar wat jij zegt alvorens mijn mond open te trekken.

Vrijheid van meningsuiting

Waar loopt dan de grens aan vrijheid van meningsuiting?

Ik voel mij weggezet én gekwetst als ik word uitgemaakt voor ‘racist’. Misschien ben jij gekwetst door de ‘Meer of minder Marokkanen’ van Geert Wilders. Ken ik jou? Ken jij mij? Niet? Hoe kan ik dan iets van jou vinden, en jij van mij?

Misschien, heel misschien is dat wel de eerste torn in het ontrafelen van de grens aan vrijheid van meningsuiting. Leer mij eerst maar eens kennen én ik jou alvorens wij ons een mening over elkaar vormen.

Categorieën